Wie de grafzerk van Henricus Cannegieter in de Eusebiuskerk bekijkt, leest een indrukwekkende opsomming van titels. De Latijnse tekst noemt hem rector van de Arnhemse Latijnse school, Professor Eloquentiae et Historiarum en geschiedschrijver van Gelderland. Daarmee wordt direct duidelijk hoe hij herinnerd wilde worden: als geleerde. Ruim twee eeuwen na zijn overlijden vormt zijn grafzerk nog altijd een tastbare herinnering aan een man die zijn leven wijdde aan onderwijs en geschiedenis.
Henricus Cannegieter werd in 1691 geboren in Steinfurt, in het huidige Duitsland. Voor zijn studie vertrok hij naar Leiden, waar hij Grieks en Latijn studeerde, de basis van de klassieke wetenschap in de achttiende eeuw. In 1714 kwam hij naar Arnhem als conrector van de Latijnse school. Zes jaar later werd hij rector, een functie die hij de rest van zijn leven zou blijven vervullen.
De Latijnse school was destijds gevestigd in een zaal van het voormalige Broerenklooster, maar haar geschiedenis ging veel verder terug. Het was een school waar jongens werden voorbereid op een studie aan de universiteit. Ze kregen er onderwijs in Latijn, Grieks, retorica en andere klassieke vakken, onmisbaar voor een loopbaan als predikant, jurist of bestuurder. Oorspronkelijk was zij verbonden aan de Sint-Martinuskerk, de voorganger van de huidige Eusebiuskerk. Al in 1263 wordt de school genoemd, waarmee zij behoort tot de oudste scholen van Nederland.
Cannegieter groeide uit tot een geliefd rector. Zijn lessen trokken zelfs leerlingen van buiten Arnhem. Hoewel hij verschillende keren werd gevraagd om een wetenschappelijke functie in Harderwijk, Franeker of Utrecht te aanvaarden, koos hij ervoor in Arnhem te blijven. De Arnhemse magistraat waardeerde zijn werk zozeer dat zijn salaris werd verhoogd en hij de eretitel Professor Eloquentiae et Historiarum kreeg. Die bijzondere titel is ook op zijn grafzerk terug te vinden.
Naast zijn werk als rector ontwikkelde Cannegieter zich tot een van de belangrijkste kenners van de Gelderse geschiedenis. Hij verzorgde een nieuwe uitgave van het Groot Gelders Placaet-Boeck, waarin wetten, verordeningen en besluiten van het gewest werden verzameld en toegelicht. Zijn grote kennis van de Gelderse geschiedenis leidde er in 1763 toe dat hij werd benoemd tot officieel geschiedschrijver van Gelderland. Zijn taak was het onderzoeken van het verleden van het gewest en het adviseren van de Staten wanneer historische kennis nodig was.
Zijn belangstelling beperkte zich niet tot geschiedenis alleen. Cannegieter publiceerde ook over Romeinse oudheden, archeologische vondsten, Latijnse literatuur en rechtsgeschiedenis. Daarnaast vertaalde hij officiële Latijnse documenten voor het Hof en de Rekenkamer van Gelre. Tijdgenoten prezen zijn uitzonderlijke geheugen en zijn brede kennis.
Minstens zo belangrijk was zijn invloed als docent. Hij wist zijn enthousiasme voor geschiedenis en de klassieke oudheid over te brengen op zijn leerlingen. Een van hen, Valentinus Slothouwer, die later zelf rector van de Latijnse school in Nijmegen werd, schreef dat juist Cannegieter hem had geïnspireerd om zich met geschiedenis en oudheidkunde bezig te houden. Daarmee leefde zijn invloed voort in een volgende generatie geleerden.
In 1734 ontving Cannegieter van de Gelderse Academie in Harderwijk een eredoctoraat in de beide rechten, een bijzondere onderscheiding voor zijn wetenschappelijke verdiensten. Toch bleef Arnhem zijn thuis. Hier woonde en werkte hij het grootste deel van zijn leven, hier gaf hij les aan generaties leerlingen en hier werd hij uiteindelijk begraven.
Wie vandaag langs zijn grafzerk loopt, ziet misschien vooral een lange Latijnse tekst. Achter die woorden schuilt echter het verhaal van een man die een belangrijke bijdrage leverde aan het onderwijs en aan het bewaren van de geschiedenis van Gelderland. Dankzij zijn publicaties en zijn werk als geschiedschrijver is een deel van dat verleden ook voor latere generaties bewaard gebleven.
