Wie vandaag door de Eusebiuskerk wandelt, ziet ongeveer 150 grafzerken in de vloer liggen. Ze vormen tastbare herinneringen aan de mensen die eeuwen geleden in en rond Arnhem leefden. Toch geven de huidige zerken slechts een deel van het verhaal weer. Ooit lag de kerkvloer veel voller. In de loop van de eeuwen zijn talloze grafzerken verdwenen, beschadigd geraakt of aan het zicht onttrokken.
Hoe groot dat verschil is, blijkt uit een plattegrond die in 1757 werd gemaakt door W. ten Haegh. Op dit zerkenplan, dat nog altijd in de kerk te zien is, staat een vrijwel volledig met grafzerken bedekte vloer afgebeeld. Vele Arnhemmers vonden er hun laatste rustplaats.
Dat zoveel zerken verdwenen zijn, heeft verschillende oorzaken. Door de eeuwen heen kreeg de kerk te maken met oorlogen, branden, verbouwingen en de onvermijdelijke slijtage. Duizenden bezoekers liepen over de stenen heen, waardoor inscripties vervaagden en zerken beschadigd raakten. Sommige werden verwijderd en andere hergebruikt.
De grootste verwoesting vond echter plaats aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de gevechten om Arnhem werd de Eusebiuskerk zwaar beschadigd. In 1945 stortte de kerktoren in. Met enorm geweld kwamen stenen, houten balken en zware kerkklokken neer op de vloer van het middenschip. Daarbij werden tal van grafzerken verbrijzeld of ernstig beschadigd. Wat eeuwenlang had standgehouden, werd in enkele ogenblikken verwoest.
Toen de wederopbouw van de kerk begon, werd de toestand van het gebouw zorgvuldig vastgelegd. In 1956 maakte men in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een uitgebreide fotoserie van het interieur. Op die foto's zijn onder meer vijftien grafzerken te zien die destijds nog aanwezig waren. Opmerkelijk genoeg zijn deze zerken tegenwoordig niet meer terug te vinden in de zichtbare kerkvloer. Jarenlang bleef onduidelijk wat er met deze stenen was gebeurd. Waren ze afgevoerd? Vernietigd? Of lagen ze misschien nog ergens verborgen in de kerk?
Een verrassende aanwijzing kwam meer dan zestig jaar later. In 2017 werden plannen ontwikkeld voor de aanleg van een ondergrondse facilitaire ruimte in de Eusebiuskerk. Voorafgaand aan de werkzaamheden werden op verschillende plaatsen proefsleuven gegraven. Daarbij kwamen resten van grafzerken aan het licht die zich onder de huidige vloer bevonden.
Tot de vondsten behoorde een deel van de grafzerk van Adolf van Ruitenborch en Helena Ripperda, een steen die in 1956 nog was gefotografeerd, maar daarna uit beeld was verdwenen. De ontdekking maakte duidelijk dat verdwenen niet altijd hetzelfde betekent als verloren. Het is dan ook goed mogelijk dat meer van de vijftien vermiste grafzerken nog steeds aanwezig zijn, verborgen onder de huidige vloer van de kerk. Ze wachten daar misschien al tientallen jaren op herontdekking.
Daardoor krijgt de Eusebiuskerk er als het ware een tweede, verborgen laag geschiedenis bij. Onder de vloer die bezoekers vandaag zien, kunnen nog altijd sporen liggen van mensen en families die eeuwen geleden hun laatste rustplaats in de kerk vonden. De verdwenen grafzerken zijn daarom niet alleen een verhaal van verlies, maar ook van hoop op toekomstige ontdekkingen. Op de website zijn deze stenen terug te vinden onder de registratienummers vanaf 200, als stille herinnering aan een deel van de kerkgeschiedenis dat voorlopig nog verborgen blijft.
