Wie over de grafzerken in de Eusebiuskerk loopt, ontdekt al snel dat zij veel meer zijn dan stenen met een naam, een jaartal en een familiewapen. Tussen de cartouches, wapenschilden en het sierlijke bladwerk duiken onverwacht fantasiewezens, dierlijke koppen en mythische figuren op. Ze zijn vaak klein en vallen pas op wanneer de bezoeker de tijd neemt om de versieringen van dichtbij te bekijken. Juist deze details laten zien hoeveel aandacht deze steenhouwers aan hun grafzerken besteedden.
Fabeldieren behoren al eeuwenlang tot de beeldtaal van Europa. Hun oorsprong ligt in de klassieke oudheid en de middeleeuwse bestiaria, dierenboeken, waarin bestaande en verzonnen dieren naast elkaar werden beschreven. In de christelijke kunst kregen veel van deze wezens een symbolische betekenis. Zij konden staan voor kracht, waakzaamheid, moed of de overwinning van het goede op het kwade. Op grafmonumenten werden zij daarom niet alleen als versiering toegepast, maar ook als beschermende figuren rond het graf of het familiewapen.
Het duidelijkst herkenbare fabeldier op een van grafzerken is een paar griffioenen. Deze gevleugelde wezens combineren de kop en het lichaam van een adelaar met het onderlijf van een leeuw. Hierbij staat de koning van de dieren, de leeuw, symbool voor kracht en moed en de koning van de vogels, de adelaar, voor verbinding met het goddelijke. De griffioen staat symbool voor kracht, waakzaamheid en bescherming en dit stel staat afgebeeld op de grafzerk nr. 51 van Jacoba Engelen. Op grafzerken flankeren zij vaak een wapenschild of cartouche en lijken zij als beschermers over het graf te waken.
Op de grafzerk, nr. 73 van Wynant van Arnhem (†1530) bevinden zich aan weerszijden van het familiewapen fantasiewezens met een leeuwachtige kop en voorpoten, een lichaam dat overgaat in acanthusblad en een geschubte, gevorkte vissenstaart, die aan het uiteinde over lijkt te gaan in een blad- of bloemmotieven, waardoor deze wezens tegelijk dier én ornament lijken te zijn.
Deze wezens lijken veel op de heraldische zeeleeuwen, een bijzonder fabeldier dat symbool staat voor de heerschappij over zowel het aardse leven als de diepe water van de dood. De leeuw brengt moed en kracht, terwijl de vis symbool staat voor Christus. Vaak werden deze symbolen toegevoegd aan de grafzerken van zeehelden, daar is in dit geval geen sprake van.
Veel vaker dan zulke klassieke fabeldieren treffen we echter samengestelde fantasiewezens aan. Ook op andere grafzerken in de Eusebiuskerk verschijnen dieren waarvan de lichamen overgaan in bladeren, bloemen of sierlijke decoratieve vormen. Soms is een kop duidelijk herkenbaar als die van een leeuw of vogel, terwijl het lichaam vrijwel geheel uit plantaardige vormen bestaat. Zulke figuren laten zich vaak niet onderbrengen in één bekende categorie van fabeldieren. Zij zijn vooral het resultaat van de verbeeldingskracht van de steenhouwer. Ook moet was het toen niet algemeen bekend hoe een leeuw er precies uitzag, de meeste steenhouwers hadden nog nooit een leeuw gezien.
De steenhouwers combineerden mensen, dieren en planten tot verrassende fantasievormen. Juist het spel met de vormen maakte de ornamenten levendig en boeiend. Een bloem verandert ongemerkt in een leeuwenkop, een blad loopt over in een vissenstaart en een dier lijkt op te gaan in een rand met bloemen, die de grafzerk omlijst.
Wie eenmaal oog krijgt voor deze verborgen beeldtaal, ontdekt dat de grafzerken van de Eusebiuskerk veel meer zijn dan gedenkstenen. Zij vormen ook een galerij van rijk gebeeldhouwde ornamenten, waarin de fantasie van de steenhouwer duidelijk zichtbaar is. De fabeldieren en fantasiewezens geven de zerken niet alleen een decoratieve rijkdom, maar laten ook zien hoe kunst, symboliek en verbeelding in de zestiende en zeventiende eeuw hand in hand gingen.
